EL - HIKMEH

Mahir Mustafa *

Rëndësia e gjuhës amtare - gjuhës së zemrës

Pavarësisht nga vendi e origjina, mjedisi social e kulturor, fëmijët përvojën e tyre të parë gjuhësore e fitojnë që në barkun e nënës. Sipas hulumtimeve shkencore është vërtetuar se fëmijët që në javën e 20-të, pas koncipimit të tyre në mitrën e nënës, janë në gjendje të dëgjojnë tinguj me frekuenca të spektrit të njeriut, pra të nënës, me konture melodike e parametra muzikalë të të folurit e të kënduarit. Bazuar në këtë lidhje organike të nënës me fëmijët, supozohet se të porsalindurit posedojnë aftësinë për të dalluar më shumë fonema (përafërsisht 70, te ne shqiptarët 36 e më shumë) se sa gjuha e nënës. Në komunikimin ndërlidhës me botën e jashtme, fëmijët duke i aktivizuar të gjitha shqisat, përkatësisht duke i aktivizuar organet e frymëmarrjes, si shenjë reagimi ndaj saj, artikulojnë tingullin A. Këtë tingull fëmijët e artikulojnë përmes vajit ose gëzimit. Në ndërveprim me prindërit dhe të tjerët ata mësojnë që këtij tingulli t'i shtojnë edhe tinguj të tjerë, te ne shqiptarët N, M ose B dhe kështu shqiptojnë togfjalëshat Nana-Nëna ose Baba, kurse te tjerët Ma (Mama) ose Pa (Papa) ose ba, da, la etj.

Kështu fëmijët fillojnë të mësojnë të nxënë, d.m.th fillojnë t'i regjistrojnë e t'i riprodhojnë tingujt që i dëgjojnë. Pastaj fillojnë t'i nxënë fjalët që i dëgjojnë dhe të formojnë vetë fjalë e ta kuptojnë këtë proces ndërveprimi që e ngacmon rrafshin meta-kognitiv (vetëdijes e ndërdijes) të tyre dhe i jep kuptim procesit të dëgjimit, perceptimit, të kopjimit, të dallimit të veçantisë, përpunimit, strukturimit, konstruktimit dhe formimit të individualitetit. Me një fjalë ata fillojnë ta perceptojnë dhe kuptojnë veten dhe rrethin e tyre.

Mbi bazën e funksionimit të të gjitha shqisave, fëmijët mësojnë ta përvetësojnë gjuhën si sistem tingujsh, shenjash dhe kuptimesh. Me anë të këtij sistemi ata e kuptojnë dhe dallojnë mëvetësinë e gjuhës së prindërve të tyre, dhe kështu lidhur me proceset gjuhësore dhe të socializimit, jo vetëm që trashëgojnë, por edhe ndikohen e e përvetësojnë mënyrën e të menduarit, të ndierit, të folurit, të sjelljes, të botëkuptimeve etj, si elemente fondamentale të kulturës së origjinës dhe mësojnë të identifikohen me të si kulturë personale, familjare e nacionale.

Nisur nga fakti se gjuha është faktor kryesor (themelor) për shprehjen e perceptimit, ndjenjës, mendimit dhe gjykimit, mësimi, kultivimi dhe zhvillimi i saj nuk duhet të nënkuptohet vetëm si nevojë apo mjet ndërkomunikimi, orientimi e veprimi, por edhe si faktor themelor për zhvillimin e kompetencës së duhur gjuhësore, të formimit të personalitetit, të vetëdijes dhe të identitetit kulturor e social.

Nga vetë përvojat tona të përcjelljes së procesit të zhvillimit të kompetencës gjuhësore dhe të krijimit të personalitetit duhet ta dimë se zhvillimi i natyrshëm i kompetencës komunikuese dhe i formimit të natyrshëm të personalitetit është i lidhur ngushtë me të mësuarit e gjuhës së parë, me zhvillimin dhe pasurimin e saj. Përkundër përvojave tona të pakontestueshme një numër i konsiderueshëm i bashkëkombësve tanë në mërgim, lejojnë që gjuha e makromjedisit të zë vendin e gjuhës së parë, pra gjuhës së nënës, edhe në mikromjedisin familjar. Nuk janë fare të rralla rastet kur shokë e shoqe, vëlla e motër, kushërira e kushërinj, farefis, pa i përjashtuar edhe të rriturit, pra prindërit, në kohën e lirë, në banesat e tyre, temat e lira dhe ato familjare i diskutojnë në gjuhën e mjedisit e jo në gjuhën amtare.

Në këtë kontekst vetvetiu shtrohet pyetja: a janë bashkëkombësit tanë të vetëdijshëm për pasojat e moskujdesit të tyre ndaj gjuhës amtare dhe ndaj zhvillimit të natyrshëm të personalitetit të fëmijëve të tyre?

Bazuar në përvojat e hidhura, sjelljen indiferente ndaj gjuhës së parë, nënvlerësimin, injorimin, mosinteresimin për kultivimin e saj, mosndjekjen e mësimit në shkollat shqiptare të mësimit plotësues nga fëmijët e moshës shkollore, mospajisjen me tekste shkollore, revista për fëmijë e të rritur (60 % e nxënësve shqiptarë të anketuar në studimin shkencor të Dr. Basil Schader-it janë deklaruar se familja e tyre posedon më pak se 10 libra, përfshirë tekstet shkollore të tyre dhe librin e telefonave. Për sa i përket posedimit të librave dhe leximit të tyre numri më i madh i të anketuarve është deklaruar se gati kurrë nuk e kanë parë nënën e tyre me libër në dorë. Babanë e kanë parë rrallë herë me ndonjë gazetë në gjuhën shqipe apo me ndonjë gazetë në gjuhën gjermane që ju vjen gratis), mund të thuhet se pjesa dërmuese e bashkëkombësve tanë nuk janë sa duhet të vetëdijshëm se: varfërimi, moskultivimi, moskomunikimi, mospërsosja dhe zëvendësimi i gjuhës së parë me një tjetër gjuhë, shpie drejt: vetëmohimit, tjetërsimit, çrregullimeve emocionale, krizave lidhur me identitetin dhe shkakton konfuzion lidhur me Un-in vetjak, gjegjësisht me mëvetësinë dhe përkatësinë kolektive, kulturore e sociale.

Lidhur me pyetjen e shtruar më lart: disa bashkëkombës tanë, si duket, të turbulluar nga ndjenja e inferioritetit e të mashtruar nga përparësitë dhe mbivlerësimi i gjuhëve dhe kulturave të tjera e kanë pak të njohur rëndësinë e thënies: "Fol në gjuhën e zemrës" ose nuk i kuptojnë të tjerët kur thonë se: "Ndjenjat e thella shpirtërore mund të shfaqen e shprehen më së miri në gjuhën e zemrës".

Si duket, disa, shumë pak, ndoshta aspak, se kanë të njohur, ose për shkaqe subjektive e injorojnë rëndësinë e gjuhës amtare si faktor themelor të individualitetit, si faktor të socializimit parësor gjuhësor (socializimi parësor në familje), si faktor të socializimit dytësor në shoqërinë e gjerë dhe si faktor të integrimit në sferat e përgjithshme shoqërore.

Pjesa dërmuese e bashkëkombësve tanë si duket nuk janë sa duhet të vetëdijshëm se duke mos i krijuar fëmijëve kushte që ta mësojnë, ta flasin e ta përsosin gjuhën amtare, mohojnë dhe shkelin të drejtën parësore të tyre, që ta ndjejnë kënaqësinë e gjuhës së ëmbël, të lirë, të mirë, të vlerë, e të bukur të Naimit, kënaqësinë e gjuhës së mirësisë, miqësisë e vëllazërisë dhe të shurdhuar nga tingëllimat e ndryshme të gjuhëve të mbivlerësuara, sikur nuk e dëgjojnë mallkimin e Fishtës:

Mallkuar qoftë ai bir shqiptari
që këtë gjuhë të Perëndisë,
trashëgim, që na la i Pari,
trashëgim s'ia lë ai fëmijës …


- Fakti që nga 30'000 fëmijët e moshës shkollore të bashkëkombësve tanë me qëndrim në Zvicër mësimin në shkollën shqipe të mësimit plotësues e vijojnë vetëm 3'500, dëshmon bindshëm moskujdesin e bashkëkombësve tanë për bijtë dhe bijat e tyre, që ata ta mësojnë dhe pasurojnë gjuhën amtare.

- Fakti që pjesa dërmuese (mbi 70%) e fëmijëve të moshës shkollore (të lindur në diasporë apo vetëm pak vite kaluar në trevat shqiptare) nuk i zotërojnë elementet bazë të gjuhës së folur e të shkruar, dëshmon po ashtu se çfarë kushtesh u janë krijuar atyre për ta krijuar këtë bazë për zhvillim kognitiv, komunikues e të përgjithshëm.

- Fakti që pjesa dërmuese e fëmijëve nuk janë në gjendje ta shqiptojnë dhe shkruajnë as edhe një fjali të thjeshtë pa gabime dhe jashtë ndikimit të gjuhëve të tjera, dëshmon po ashtu për nivelin e ulët të kompetencës gjuhësore të fëmijëve të bashkëkombësve tanë në diasporë, së paku këtu në Zvicër.

Përgjithësisht, pa ndonjë analizë të thellë, mund të thuhet se për këtë gjendje me pasoja të mëdha janë fajtorë prindërit, sepse si duket disa prej tyre e kanë harruar Kristoforidhin, Naimin e Fishtën, të cilët për ta flakur ndjenjën e inferioritetit, anonimisë e nënvlerësimit te bashkëkombësit e vet, në formë amaneti, lanë porosinë që ta mësojmë, këndojmë, shkruajmë, pasurojmë e mbrojmë gjuhën tonë se:

…Me gjuhë shqipe bota mbarë
ka për të na njohur se ç'fis ne kemi
ka për të 'na njohur për shqiptarë...

Nga vënia në pah në mënyrë të theksuar të rëndësisë së gjuhës amtare, ndoshta te disa mund të krijohet përshtypja se kundërshtohet mësimi e përvetësimi i gjuhëve të rëndësishme, pa njohjen e të cilave, bile në rrethanat e sotme, mund të trajtohesh edhe si i pa gjuhë, duhet të theksoj patjetër që kjo përshtypje e mundshme nuk përkon me synimin kryesor, sepse mësimi dhe përvetësimi i gjuhëve të tjera është kusht i domosdoshëm i integrimit në kulturën apo kulturat e mjedisit, duke ruajtur e kultivuar njëkohësisht edhe kulturën kombëtare. Falë zhvillimit dhe përparimit tekniko-teknologjik bota është bërë shumë e vogël dhe i përngjan një "Fshati-Botë" dhe se në këtë "Botë të Vogël" dhënie-marrjet janë procese që e karakterizojnë përditshmërinë dhe procesin e globalizimit kulturor e ekonomik.

Qëllimi kryesor i këtij artikulli ngritja e zërit kundër lënies pas dore, nënvlerësimit dhe përbuzjes së gjuhës amtare si dhunti më të madhe që e fali zoti për shqiptarinë.

…Në gjuhë shqipe nënat tona,
shih prej djepit na kanë thënë,
se është një Zot që do ta dona
Atë që jetën na ka dhënë ;
Edhe shqip na thanë se Zoti
Për shqiptarët Shqipërinë e fali.
Se sa të enden stina e moti
Do ta gëzojnë këtë djalë pas djali.

Lidhur me gjuhën amtare duhet të kihet parasysh rëndësia e saj për:

- zhvillimin dhe ndërveprimin shqisor (mes shqisave),
- zhvillimin e aftësisë për perceptim të përpunuar, vrojtim kritik, vlerësim, gjykim e komunikim të të gjitha këtyre proceseve,
- zhvillimin dhe strukturimin e të menduarit në përgjithësi (mësimi dhe mendimi i strukturuar)
- socializmin parësor,
- zhvillimin e individualitetit e personalitetit,
- zhvillimin e vetëdijes, identitetit social e kulturor,
- zhvillimin e vetëbesimit e vetëpohimit,
- zhvillimin e mendimit kritik,
- zhvillimin e aftësisë hulumtuese,
- zhvillimin e kompetencës gjuhësore,
- zhvillimin e aftësisë universale njerëzore...

Gjuha është rruga dhe mjeti për ta njohur e kuptuar botën

"Njohuritë e gjuhëve të mia janë kufijtë e botës sime" është shprehur dikur filozofi Ludwig Wittgenstein. Kurse filozofi kinez Konfuci, pyetjes së një grupi dijetarësh se "Cila do të duhej të ishte detyra parësore e një qeverie, përkatësisht e kryeqeveritarit të një vendi, që ajo qeveri të ishte e besueshme?" i është përgjigjur si vijon:

"Padyshim se në radhë të parë do të duhej të ishte zhvillimi i gjuhës, sepse me gjuhë të pazhvilluar nuk mund të formulohen, shprehen e kuptohen idetë e mendimet. Nëse mendimet e idetë nuk mund të shprehen, atëherë as edhe detyrat nuk do të mund të kryhen sa duhet e si duhet. Udhëheqja, kultura e drejtësia do të zhvilloheshin në rrugë të gabuar. Kur drejtësia është në rrugë të gabuar, populli i irrituar, pa gjuhë të zhvilluar nuk do të jetë në gjendje t'i kuptojë pasojat dhe t'i artikulojë pakënaqësitë ndaj shkaqeve e shkaktarëve. Që të mos ndodhë kjo, zhvillimi i gjuhës është gjëja më e rëndësishme, gjëja më e domosdoshme". Në këtë kontekst akademik Idriz Ajeti shprehet: "Pa gjuhë të pasur e të pastër, s'ka as ide e mendime të mëdha".

Gjuha si pasuri e pakontestueshme duhet të kuptohet e të pranohet si e tillë prej të gjitha shtresave, dhe si e tillë t'u lihet trashëgim atyre që i duam më shumë, atyre që i vlerësojmë si pasurinë tonë më të madhe, pra fëmijëve. Atyre u duhen krijuar kushte dhe mundësi për mësimin dhe pasurimin e gjuhës amtare, që të ndjehen të pasur, sepse të pasur janë ata që un-in e vet e njohin dhe e shprehin në gjuhën e nënës, në të kundërtën ata vetëm do të gjinden në mesin e të pasurve, por do të ndjehen të varfër, të zbrazët, jo të plotë.

Gjuha amtare promotor i identitetit social, kulturor, individual e kolektiv dhe
stabilizator e katalizator i identitetit multikulturor

Në kushtet e diasporës mësimi i gjuhës amtare ka funksion të dyfishtë:

- është promotor i identitetit kulturor kombëtar dhe
- stabilizator e katalizator i identitetit social e multikulturor.

Të dhënat shkencore mbi rëndësinë e gjuhës së parë dëshmojnë se gjuha është më shumë se të folurit e të shkruarit. Ajo është më shumë se sa vetë tingujt, shkronjat dhe simbolet domethënëse të saj. Ajo, si përmendëm edhe më lart, është një sistem shenjor, një mjet orientimi e ndërkomunikimi në mes njerëzve, jo vetëm atëherë kur flasin, por edhe atëherë kur heshtin, kur nuk shkruajnë, kur janë të gëzuar e të hidhëruar, të lumtur e të pikëlluar. Ajo është mjeti që na mundëson të kuptojmë se edhe heshtja është një lloj të foluri domethënës që na sfidon ta kuptojmë atë për të mos keqinterpretuar ose keqkuptuar.

Ajo është pra mjeti që na mundëson të kuptojmë mimikën e gjestet, kuptimin e shikimit drejt, anash, poshtë e lart, para e prapa, buzëqeshjen e vrenjten, lëvizjen e syrit e të dorës. Ajo është rrjeti i sinjaleve "shenjave" që e formojnë dhe e mbajnë sistemin tonë social e kulturor, sinjale të marrëdhënieve ndërnjerëzore, sinjale të shfaqjes së ndjenjave, të pyetjeve, të rregullave e konvencioneve. Ajo është mjeti, me anë të të cilit, njeriu shpreh dhe paraqet veten, mjeti me të cilin njeriu shpreh dhe shfaq botën e brendshme në ndërveprim me botën e jashtme, mjeti me të cilin një popull shpreh e bart prej një gjenerate në tjetrën traditat, zakonet, vlerat, mitet, legjendat, individualitetin e mentalitetin. Ajo është baza e të menduarit, të shprehurit dhe e zhvillimit. Ajo është pra rrënja që ushqen, rrit e mban degët e degëzimet.

Gjuha e parë është baza e zhvillimit të kompetencës gjuhësore dhe kusht i rëndësishëm për mësimin e gjuhëve dhe për integrimin në shoqëritë e tjera.

Shkencërisht është vërtetuar se ata që e zotërojnë mirë gjuhën e parë, d.m.th. ata që posedojnë kompetencë gjuhësore të mjaftueshme në gjuhën e parë e kanë më lehtë përvetësimin e gjuhëve të tjera, kurse ata që këtë bazë nuk e posedojnë e kanë më vështirë t'i mësojnë dhe t'i përvetësojnë si duhet gjuhët e tjera. Në mungesë të kësaj baze, shumica e kategorisë së dytë vuajnë nga sindromi i jokompetencës gjuhësore, qoftë asaj të folur, qoftë asaj të shkruar, që në terminologjinë profesionale quhen gjysmakë ose dyfish gjysmakë.

Një pjesë e konsiderueshme e bashkëkombësve tanë në diasporë e njohin shumë mirë këtë dukuri, sepse fëmijët e tyre "të pafajshëm", jo të përgatitur si duhet për t'u përballur me rrethanat gjuhësore, kulturore e integrative në mërgim, për shkak të jokompetencës gjuhësore dhe diapazonit të kufizuar të njohurive në gjuhën e parë, si fondament për zhvillim të mëtejmë kognitiv e komunikativ, nga institucionet arsimore dhe protagonistët kryesorë të tyre, d.m.th. nga mësimdhënësit, vlerësohen si të dobët dhe dërgohen në klasa speciale me numër më të vogël nxënësish, me një trajtim të veçantë pedagogjik-arsimor. Në këtë kontekst fëmijët shqiptarë të moshës shkollore në Zvicër janë fatkeqësisht shembulli tipik i kësaj dukurie me pasoja të rënda.

Fëmijët shqiptarë në Zvicër, në krahasim me vendësit dhe të huajt e tjerë janë më shumë të përfshirë nëpër klasat e përmendura më sipër, klasa me perspektivë të kufizuar. Çdo i nënti nxënës nga hapësira kulturore e gjuhësore shqiptare caktohet në klasat e vogla të "specializuara" për nxënës me nevoja të veçanta. Një pasqyrë më të qartë të përfshirjes së nxënësve në nivelet më të dobëta, të mesme dhe më të mira e ofron statistika shkollore e kantonit të Cyrihut për vitin 2006/2007. Në këtë vit shkollor e kanë ndjekur mësimin në shkollat speciale, klasat e vogla për nxënës me nevoja të veçanta 7'2%, në Sek B dhe C (klasat dytësore B; niveli i ulët/dobët) janë përfshirë 76,9 % e nxënësve shqiptarë, në Sek A (niveli i lartë/të mirë) 14,6 %. Vetëm një përqind e nxënësve shqiptarë të kantoni të Cyrihut e kanë vijuar mësimin në gjimnazet publike. Në mbarim të këtyre shkollave ata nuk i plotësojnë kërkesat dhe kriteret për shkollim e aftësim të mëtejshëm profesional dhe duhet të kënaqen me mësimin e profesioneve pa kualifikime të larta, por me mësimin e mjeshtërive praktike. Në përgjithësi fëmijët dhe të rinjtë shqiptarë në Zvicër kanë nivelin arsimor më të dobët. Në bazë të studimeve shkencore është konstatuar se rezultati i dobët i fëmijëve dhe të rinjve shqiptarë ka të bëjë me kujdesin, mbështetjen dhe bazën e krijuar në mikromjedisin familjar. Po të merret parasysh se çka bëjnë të tjerët për zhvillimin e fëmijëve të tyre në aspektin gjuhësor-komunikativ, kreativ, kognitiv, social, profesional etj. thënia e bashkëkombësve tanë, e cila në formë refreni dëgjohet veçanërisht nga shtresa e mesme dhe e ulët: "Se bëjnë çmos për fëmijët e tyre", duke i perceptuar si pasurinë më të madhe që kanë, se ata nuk kursejnë asgjë që fëmijët e tyre të arrijnë më shumë se vetë ata (shumica forcë fizike)", mund të vlerësohet si deklarim jodomethënës, sepse pjesa dërmuese e tyre nuk janë treguar të gatshëm që për mësimin plotësues në shkollat shqipe të diasporës të paguajnë kuotën e përmuajshme për mësimin në gjuhën amtare e lëre më të investojnë për kulturë muzikore (p.sh.shkollë të muzikës), kulturë artistike (përjashtim bëjnë investimet në kulturën fizike p.sh. futboll) etj.

Se sa bashkëkombësit tanë investojnë për zhvillimin e fëmijëve, dëshmojnë arritjet e tyre në arsim, përfaqësimi i tyre kryesisht në shkollat speciale, punët fizike jokualifikuese, dezorientimi social, mosintegrimi me përmasa mospërfilljeje në shoqëritë vendëse. Pjesa dërmuese e fëmijëve dhe të rinjve të bashkëkombësve tanë siç thuhet në gjuhën popullore kanë mbetur "As në tokë as në qiell". Për t'i mbrojtur fëmijët nga pasojat që u përmendëm më lartë duhet t'u krijohen atyre mundësi për ta mësuar e për të komunikuar në gjuhën amtare që ta kultivojnë atë dhe të identifikohen me të. Thënë shkurt fëmijët kanë nevojë për mbështetjen e të rriturve që ata mos të vuajnë nga ndjenja e të qenit as në qiell as në tokë - pa vatër e kulm mbi kokë. E për të krijuar një fondament të qëndrueshëm tek i cili fëmijët e të rinjtë mund të mbështeten e të zhvillohen duhet:

- të flasim me ta shqip, qartë e bukur e të bëhemi shembull për ta,
- të flasim dhe t'i lëmë të flasin edhe ata duke i inkurajuar që të marrin pjesë në biseda dhe duke i trajtuar si bashkëbisedues të barabartë,
- t'u krijojmë atyre mundësi e hapësirë ushtrimi për të folur në gjuhën amtare,
- t'i udhëzojmë dhe t'i urdhërojmë që në mjedisin familjar të flasin shqip,
- t'u tregojmë atyre përralla e tregime nga fondi popullor,
- t'u tregojmë atyre biografinë tonë, të prindërve, gjyshërve e stërgjyshërve,
- të bisedojmë me ta për vendin, krahinën dhe atdheun tonë,
- të bëjmë krahasime mes vendeve tona dhe vendit ku përkohësisht jetojmë e punojmë,
- t'i mësojmë të mbajnë lidhje të vazhdueshme me farefisin e bashkëkombësit,
- të dëgjojmë së bashku me ta muzikë dhe të diskutojmë për zhanret e ndryshme muzikore
- t'i sensibilizojmë që ta duan e ndjejnë muzikën popullore, folklorike, të lehtë etj.
- t'u krijojmë atyre mundësi që ta njohin, duan e kultivojnë muzikën kombëtare, artin kombëtar
- t'i nxisim e t'i motivojmë që t'i njohin e duan vlerat kulturore, normat e traditës e të zakonit, mentalitetin dhe veçoritë kulturore shqiptare,
- t'i pajisim ata me lodra argëtuese e didaktike,
- t'u ndihmojmë atyre në emërtimin e lodrave në shqip,
- të lexojmë me ta tregime për fëmijë, tregime historike e gjeografike,
- ta zgjojmë te ta interesin për shtypin shqiptar duke e lexuar atë vetë që të bëhemi shembull për ta,
- t'i pajisim ata me rivista për fëmijë,
- t'i dërgojmë at në shkollën shqipe të mësimit plotësues në gjuhën amtare.


Në qoftë se ne nuk i bëjmë këto që u përmendëm më sipër në kohën e duhur nuk ka përse të habitemi më vonë me sjelljen inferiore dhe distancimin e fëmijëve e të rinjve nga gjuha dhe kultura e prejardhjes.

Që të mos ndodh kështu prindërit duhet të jenë më vigjilentë dhe më afër mundësive mbështetëse. Mbështetjen më të mirëfilltë institucionale, padyshim e ofrojnë shkollat shqipe të mësimit plotësues. Në këto shkolla fëmijët aftësohen që gjuhën e mësuar në familje, ta shkruajnë e ta lexojnë. Mësojnë të shprehen mirë dhe t'i dallojnë ndryshimet në mes gjuhës popullore dhe asaj letrare. Mësojnë këngë të bukura fëmijërore dhe ndjehen të lumtur në mesin e bashkëkombësve të tyre nga e gjithë hapësira shqiptare.

Fëmijët në shkollën shqipe të mësimit plotësues marrin njohuri rreth gjeografisë së vendlindjes, etnografisë, folklorit, artit etj. Njihen me figurat e lavdishme të historisë së kombit të tyre. Në këto shkolla fëmijët pajisen me shumë dituri e njohuri të nevojshme kulturore për t'i bërë ballë tjetërsimit. Pajisen me njohuri të duhura gjuhësore për të zhvilluar kompetencë të duhur si fondament i domosdoshëm për mësimin dhe përvetësimin e duhur edhe të gjuhëve të tjera.

Në kontekst të mësimit e zhvillimit të gjuhës amtare e të kultivimit të vlerave kulturore kombëtare Shkolla Mësimit Plotësues në Gjuhën Amtare duhet ta luajë patjetër rolin e PËRÇUESIT kulturor jo vetëm për sa i përket pyetjes NGA? d.m.th të kulturës së prejardhjes, por edhe të KATALIZATORIT për sa i përket pyetjes KU? d.m.th të gjendjes së tashme, të përballjes me kultura të ndryshme dhe të ORIENTUESIT për sa i përket pyetjes KAH? d.m.th të orientimit për të ardhshmen, që fëmijët tanë duke mësuar për kulturën e tyre e kulturat e vendit ku jetojnë ta zhvillojnë kompetencën e tyre ndërkulturore, dhe duke jetuar bashkë me të tjerët të kontribuojnë për zhvillimin e shoqërisë ndërkulturore dhe bashkëjetesës paqësore.

Thënë shkurt ajo duhet t'ju ndihmoj fëmijëve për sa i përket vatërzimit të tyre që ata mos të vuajnë nga ndjenja e të qenit as në qiell as në tokë - pa vatër e kulm mbi kokë, siç ka thënë autori rus Dostojevski: "Mos të kesh Vatër-Heimat do të thotë vuajtje". Ne pra duhet t'ju ndihmojnë fëmijëve që ata "Heimat"-vatrën e tyre ta gjejnë në vetvete duke e trajtuar botën si vatër të tyre dhe veten si qytetarë të saj.

CH - St.Gallen, dhjetor 2008


* Autori është koordinator i përgjithshëm i Shkollës Shqipe të Mësimit Plotësues (SHSHMP) në Zvicër. Për më tepër, vizitojeni ueb faqen: www.lapsh-ch.com

shko lart