Menyja kryesore:
Dr. Ali Iljazi
Dr. Ali F. Iljazi
Ēfarė ėshtė njė gjen?
Fjala gjen ka shumė kuptime, por nė thelb, gjeni ėshtė njė udhėzim qė i jepet trupit tuaj pėr mėnyrėn e funksionimit. Udhėzimi ruhet si njė kod nė molekulėn e ADN-sė. ADN-ja ėshtė njė molekulė shumė e gjatė por edhe shumė e hollė. Ajo ka formėn e njė shkalle tė pėrdredhur, kėmbėt e secilės ndėrrojnė njė kod tė thjeshtė vetėm me katėr shkronja A, C, G dhe T (shkronjat pėrfaqėsojnė lėndėt kimike).
Njė gjen ėshtė njė segment i ADN-sė me njė renditje tė shkronjave, si paragrafi nė njė libėr. ADN-ja juaj duhet tė hyjė nė njė hapėsirė shumė tė ngushtė, kėshtu qė ajo paketohet nė mėnyrė gjeniale. Ēdo molekulė ADN-je pėrdridhet pėrsėri pėr tė formuar njė kordon dhe kėshtu mė radhė (ashtu siē pėrdridhen fijet e holla pėr tė bėrė litarin). Rezultati pėrfundimtar ėshtė njė strukturė nė formė X-i qė quhet kromozom. Kromozomet janė shumė tė vogla pėr t'u dalluar me sy. Duhen 100.000 kromozome pėr tė arritur nė madhėsinė e pikės. Megjithatė, ēdo kromozom ka njė ADN dy metra tė gjatė.
Ēdo qelizė e trupit tuaj (me pak pėrjashtim) pėrmban 46 kromozome tė ngjeshura sė bashku brenda bėrthamės sė qelizės. Po ta ēmbėshtillnit tė gjithė ADN-nė nga ēdo kromozom i ēdo qelize dhe t'i shtrinit molekulat njėra pas tjetrės, ADN-ja do tė bėnte rrugėn Tokė - Diell e kthim 400 herė. Megjithatė informacioni i gjeneve tuaja mund tė ruhet nė njė disk tė vetėm.
ADN-ja nė njė komplet kromozomesh pėrbėn gjenomin tuaj. Ka vetėm 30.000 gjene funksionuese nė gjenomin e njeriut. Gjenomi njerėzor ėshtė shumė i ngjashėm me atė tė specieve tė tjera, edhe tė bananeve (50%).
Shumė nga karakteristikat tuaja, mbase tė gjitha, angazhojnė shumė gjene, tė cilat veprojnė sė bashku. Gjatėsia juaj, pamja, lėkura, tingulli i zėrit, ngjyra e flokėve dhe kėshtu me radhė, ka gjasa qė varen nga kombinimi i gjeneve qė keni.
* * *
Ndjesia e tė qenit i ndėrgjegjshėm e qė pėrjetohet kur je zgjuar, quhet vetėdije.
Vetėdija pėrfshin tė gjitha informacionet qė japin shqisat dhe mbizotėrohet nga shikimi- shqisa juaj kryesore. Ajo pėrfshin edhe botėn tuaj tė brendshme tek e cila mbylleni dhe askush nuk mund tė futet.
Mendimet, idetė, ndjenjat, ėndėrrimi kur jeni zgjuar dhe imagjinata juaj, janė tė gjitha pjesė tė vetėdijes.
Tė gjithė kemi ndjesinė sikur kemi njė person brenda trurit tonė. Ky person i brendshėm ėshtė vetja jote - ajo e vėrteta.
Ai ka mendimet e tua, e sheh botėn me sytė e tu dhe zhduket kur shkoni tė flini.
Ėndrrat me sy hapur nė mėnyrė tė pakontrolluar, por ju edhe mund t'i pėrqendroni mendimet tuaja dhe t'i kontrolloni imazhet nė mendjen tuaj. Kjo ndodh kur pėrdorni imagjinatėn tuaj. Mendimet ndonjėherė marrin formėn e zėrit tė brendshėm dhe jo tė imazheve apo ndjenjave. Pėrjetimi i botės ėshtė tėrėsisht personal. Asnjė nuk mund tė pėrjetojė mundimet dhe ndjenjat tuaja.
Andaj mesazhi i Kur'anit fisnik ėshtė i pėrhershėm, pėr ēdo kohė dhe ēdo brez: Ne do t'u bėjmė atyre tė mundshme qė tė shohin argumentet Tona, nė horizonte dhe nė veten e tyre deri qė t'u bėhet e qartė se ai (Kur'ani) ėshtė i vėrtetė.(Fussilet, 53)
Ēfarė njeriu jam unė?
Cili ėshtė potenciali im?
Cilat janė aftėsitė e mia?
- Ndėrpersonale - A e kuptoni shpejt se ēfarė mendojnė dhe ndiejnė tė tjerėt?
- Vetėpersonale - A i kuptoni siē duhet ndjenjat dhe emocionet tuaja - a e njihni veten tuaj?
- Fizike - A i mėsoni shpejt shprehitė fizike si ngarja e makinės, skitė, sporte, etj.
- Muzikore - A mund ta kėndoni melodinė e njė kėnge pasi ta keni dėgjuar njė herė dhe a e kėndoni saktė atė?
- Hapėsinore - A mund t'i lexoni me lehtėsi hartat?
- Gjuhėsore - A jeni lexues i pangopur ose i zoti nė tė shkruar?
- Logjike - A ju duken tė lehta pėr t'u kuptuar lėndė tė tilla si matematika apo kompjuteri?
Sekreti i suksesit tuaj ėshtė tė njihni AFTĖSITĖ tuaja mė tė mira e t'i pėrdorni ato!