Menyja kryesore:
Dr. Ali Iljazi
ASPEKTI KURANOR DHE SHKENCOR I FENOMENIT MJEKĖSOR
I CILI MAHNITI SHKENCĖTARĖT
Skeptikėt gjithnjė janė pėrpjekur tė nėnvlerėsojnė Kuranin fisnik dhe janė munduar tė tregojnė se ajo qė gjindet nė tė ėshtė nė kundėrshtim me shkencėn dhe faktet e zbuluara shkencore, dhe qė ėshtė pėrplot legjenda dhe tregime tė cilat janė largė nga e vėrteta dhe realiteti dhe logjika shkencore.Si shembull dhe argument tė pohimeve tė tyre pėrmendin tregimin Kuranor pėr djelmoshat e shpellės (kaptina El-Kehf).
Nė lidhje me kėtė bėjnė kėto pyetje:Si ėshtė e mundur qė djelmoshat tė flinė kaq shumė vjet, tė flinė me sy tė hapur, e pastaj tė zgjohen?
E pastaj theksojnė se kjo ėshtė nė kundėrshtim me ligjet e mjekėsisė dhe se ky fenomen nuk mund tė shpjegohet nga prespektiva e mjekėsisė.
Qoftė i lavdėruar Allahu i madhėrishėm!
Kur do qė hasim nė kritikėn drejtuar kundėr Kuranit, do tė gjeni zbulime shkencore qė vėrtetojnė dhe argumnetojnė tė kundėrtėn: qė Kurani ėshtė e vėrteta, e jo ajo qė flitet kundėr tij.Dhe ja mu kjo ndodhė nga se Allahu i madhėrishėm Kuranin fisnik thotė:
"Allahu kurrsesi nuk iu mundėson jobesimtarėve mbizotėrim tė plotė mbi besimtarėt". (En Nisaė, 141)
Ernest Kretschmer zbuloi njė fenomen relativisht tė ri nė vitin 1940, e mė pastaj kėtė fenomen e pėrshkruan shkencėtarėt B.Jennet dhe F.Plum dhe e quajtėn "gjendje vegjetative".Nė kėtė gjendje pacienti gjindet nė gjendje komatoze tė zgjuar, sytė e tij janė tė hapur, ndonjėherė buzėqeshė, dhe ndien ēfarė ndodhė rreth tij dhe ėshtė nė gjendje tė pėrbijė pėshtymėn e tij.Pacienti ėshtė pjesėrisht nė gjendje tė vetėdijshme, duket si me qenė i zgjuar, ndėrsa nė realitet ėshtė nė gjendje komatoze tė zgjuar.Kjo ndodhė gjatė lėndimeve tė kokės ose sėmundjeve tė ndryshme.
Studimet qė janė bėrė me FMRI (Functional magnetic resonance imaging-rezonanca magnetike funksionale) treguan qė truri i njeriut ėshtė aktiv gjatė komės ose nė gjendjen letargjike dhe qė pacienti nė kėtė gjendje mund tė qėndroj me vite tė tėra. Por, ja ēfarė i hutoi shkencėtarė: Ē'ėshtė ajo qė stimulon trurin? Ē'ėshtė ajo qė mban pacientin nė jetė, bile edhe nė gjendjen e pavetėdijes sė plotė? Dhe ēfarė ėshtė ajo qė bėn qė pacienti menjėherė tė zgjohet dhe fillon tė flasė, sikur mos me pas ndodhur asgjė?
Nė fillim shkencėtarėt kanė menduar qė kjo gjendje ėshtė vetėm njė gjum i thellė, por mė vonė u bė e qartė qė kjo nuk ėshtė gjumė, por njė fenomen i veēantė dhe gjendje e pashpjeguar.
Kėtu duhet theksuar edhe kėtė qė pacienti nė kėtė gjendje ushqehet nė mėnyrė speciale dhe ushqim special (infusė, sondė nazo-gastrike).
Shkencėtarėt thonė se truri i pacientit jepė shenja qė tregojnė reaksion nė mjedis; pacienti nuk mund tė lėviz dhe pėrgjigjet nė ngacmimet e jashtme, por ėshtė pa vetėdije.
Nėse e shiqoni nė kėtė gjendje, pacienti duket si me qenė zgjuar; nėse i drejtoheni truri i tij do tė reagoj nė urdhėra, por pacienti ėshtė nė letargji dhe pa vetėdije.
DJELMOSHAT E SHPELLĖS (ashabul Kehf)
Allahu i madhėrishėm nė kaptinėn El - Kehf na lajmėron pėr disa djelmosha qė besuan sinqerisht nė Zotin e tyre dhe tė cilėt ikėn nga sundimtari i padrejtė pėr ta ruajtur besimin e tyre. Strehim gjetėn nė njė shpellė dhe Allahu i Plotfuqishėm, i nderoi me njė mrekulli tė madhe qė tė mbesin si shembull pėr njerėzit e kohės sė tyre, por edhe pėr gjeneratat e ardhshme.
Allahu i madhėrishėm nė Kuranin fisnik urdhėron e thotė:
"Kur djelmoshat u strehuan nė shpellė thanė: "O Zoti ynė, na dhuro nga ana Jote mėshirė dhe na pėrgatit udhėzim tė drejtė nė tėrė ēėshtjen tonė!" Ne u vumė mbulojė mbi veshėt e tyre (i vumė nė gjumė) nė shpellė pėr disa vite me rradhė. Pastaj ata u zgjuan (prej gjumit) pėr tė parė se cili prej atyre dy grupeve ėshtė mė preciz me njehėsimin e kohės sa qėndruan gjatė". (El Kehf, 10-12)
Nėse mendojmė pėr kėtė tregim, do tė shohim qė ėshtė e ngjajshme me fenomenin mjeksor tė pėrmendur, sipas mėnyrės se si djelmoshat e shpellės kan fjetur dhe kan lėvizur nga e djathta nė anėn e majtė.
Shkencėtarėt qė kan skenuar trurin e pacientėve nė gjendjen vegjetative thanė se rezultatet e skenimit treguan qė aktiviteti i trurit tė kėtyre pacientėve ėshtė i ngjajshėm me aktivitetin e njerėzve tė shėndosh.Pacientėt duken tėrėsisht normal dhe shikuesve ju duket si me qenė zgjuar.
Kėtu do tė pėrmendim fjalėt e Allahut tė madhėrishėm, kur folė pėr djelmoshat e shpellės: "Do tė mendoje se ata janė tė zgjuar ndėrsa ata ishin fjetur..." (El Kehf, 18)
Dhe duke pėrshkruar lėvizjet e tyre nga e djathta nė tė majtėn, e qė ėshtė reaksion normal qė tregon personi kur flenė.
Allahu i madhėrishėm thotė:
"Do tė mendoje se ata janė tė zgjuar ndėrsa ata ishin fjetur, e Ne i rrotullonim herė nė krahun e djathtė e herė nė majtin..." (El Kehf, 18)
Nga tėrė kjo mund tė konkludojmė qė pėrshkrimi Kuranor i tregimit pėr djelmoshat e shpellės ėshtė shumė logjik, por ajo qė ėshtė e ēuditshme ėshtė qė djelmoshat kan fjetur shumė gjatė - 309 vjet, pa ushqim dhe ujė, por kjo ishte dhunti e Allahut tė madhėrishėm pėr tė cilėn ne besimtarėt nuk dyshojmė fare.
Duke folur nė gjuhėn medicinale, gjumi i cili zgjati shumė vite ėshtė njė gjė normale.
SHKENCĖTARĖT E HUTUAR
Pacientja amerikane nė gjendje vegjetative qėndroi gjashtė vjetė, dhe papritmas u zgjua dhe filloi tė folė me familjen e saj sikur mos tė kishte ndodhur asgjė.Nė gjendje tė vetėdijes ishte tre ditė duke biseduar normalisht me njerėzit rreth saj dhe pėrsėri u kthye nė gjendje vegjetative! Mjekėt thanė se kjo u zgjua katėr herė gjatė gjendjes sė saj letargjije.Ajo qė huton mjekėt ėshtė fakti se kjo gjendje nuk ėshtė as gjum e as komatozė. ?shtė e mahnitshme qė Allahu i madhėrishėm i pėrshkruan nė tė njėjtėn mėnyrė gjendjen e djelmoshave tė shpellės kur thotė:
"Do tė mendoje se ata janė tė zgjuar ndėrsa ata ishin fjetur..." (El Kehf, 18)
Dhe nė fund konkludimi dhe mesazhi pėr gjithė ata qė ende dyshojnė nė Librin e Allahut ėshtė:
"Edhe sikur tė bashkoheshin njerėzit dhe xhinėt pėr tė sjellė njė Kuran tė tillė, ata nuk do tė mund tė bėnin si ky sado qė ata do ta ndihmonin njėri-tjetrin". (El Israė, 88)