Prof. Dr. Mehmet Görmez

 

 

Lexo këtë artikull në PDF!

 

Në fillim ju përshëndes të gjithëve përzemërsisht!

Qoftë e bekuar kjo natë e madhe e Beratit!

Uroj që kjo natë ta ndriçojë rrugën e mbarë njerëzimit, i cili në këto ditë të vështira të kësaj sprove të madhe është në kërkim e sipër të një rrugëdaljeje! Uroj që kjo natë të bëhet shërim për shpirtrat tanë, të bëhet qetësi për zemrat tona të pikëlluara, të bëhet falje e amnisti për të gjitha mëkatet e shekullit tonë në të cilin jetojmë! Edhe një herë e lus të Madhin All-llah që sa më shpejtë të na shpëtojë ne dhe mbarë njerëzimin nga çdo lloj fatkeqësie, sëmundjeje ngjitëse, frike, shqetësimi dhe brenge! Të sëmurëve u dëshiroj shërim të shpejtë! Të vdekurve tanë, që të gjithëve, u dëshiroj faljen dhe mëshirën e Zotit! Të afërmve të tyre u dëshiroj durim, qetësi e vendosmëri! Në veçanti e lus All-llahun Fuqiplotë që ta ruajë tërë personelin mjekësor, që sot me mish e me shpirt mundohen ta mënjanojnë këtë të keqe që na ka kapluar!

Në këtë ligjëratë të tretë timen, dëshiroj ta trajtoj temën e efektit dhe të ndikimit të kohëve të vështira në botën tonë të besimit, një temë që në fakt ka ardhur si kërkesë e shikuesve dhe e ndjekësve tanë. Në këtë pikë e di se, sidomos në kokat e të rinjve tanë, janë formuar shumë pyetje të rëndësishme në këtë drejtim. Pa hyrë shumë në detaje, do të mundohem që këtë temë ta trajtoj nga aspekti metodologjik i saj.

Historia na ka treguar se fatkeqësitë e këtilla, sëmundjet epidemike, tërmetet, thatësirat dhe luftërat kanë shkaktuar lëkundje të mëdha në botën e besimit të individëve dhe të shoqërive. Këto kanë ndikuar shumë thellë në jetën fetare të tyre. Mirëpo, historia po ashtu na ka treguar se popujt që kanë pasur jetë fetare të shëndoshë, besim të fuqishëm dhe moral solid, janë ndikuar shumë pak nga këto lëkundje.

Kur e shikojmë historinë e sëmundjeve të këtilla epidemike në të kaluarën, do të vërejmë se ato e kanë përshpejtuar rrjedhën e historisë. Ngjarjet e këtilla i kanë hapur rrugë soditjes dhe shqyrtimit të gjithanshëm në fushën e mendimit, të reflektimit, të kulturës, madje e kanë përmbyllur në masë të madhe të vjetrën dhe u kanë dhënë shkas lindjeve të reja. Tridhjetë vite para lindjes së Muhammedit a.s., murtaja e Justinianit që në vitin 541 e pati kapluar botën, dy perandoritë më të mëdha të kohës, perandorinë romake dhe sasanide (persiane), i solli në pikën e kolapsit dhe të shembjes së tyre. Kjo ndërkaq i pati hapur rrugë përhapjes së Islamit më vonë. Ndërkaq në shek. XIV, më saktë në vitin 1351, Evropën e pati mbërthyer murtaja e zezë (black death) e cila shkaktoi vdekjen e afro 40 % të banorëve të asaj kohe të kontinentit. Mirëpo kjo mund të lexohet edhe si mbyllje dhe përfundim i kohëve të errëta të Mesjetës. Zbulimi i mikroskopit dhe i vaksinës që ndodhi më pastaj, i nxori të kota të gjitha diskutimet dhe interpretimet e deriatëhershme të Kishës lidhur me sëmundjet. Prandaj, meqë ra fjala, askush nuk duhet të ngutet e të thotë gjëra lidhur me situatën e sotme për të cilat arsyeja e shëndoshë nesër mund të turpërohet e koritet. Sidomos kur është në pyetje feja e Zotit, besoj se duhet të kemi shumë kujdes kur flasim në emër të saj.

Pejgamberi ynë i dashur u pikëllua shumë kur i vdiq djali i tij njëvjeçar e gjysmë, Ibrahimi. Mbarë qytetin e Medines e kaploi mërzia. Në të njëjtën ditë u zu edhe dielli. Shokët e Pejgamberit a.s. zënien e diellit e lidhën me vdekjen e Ibrahimit dhe secili prej tyre nisi ta komentojë këtë ngjarje në mënyrën e vet. Ndërkaq Muhammedi a.s. i tuboi shokët e tij, u mbajti një ligjëratë dhe në fund u tha:

إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ، لاَ يَنْخَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ، فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَادْعُوا اللَّهَ وَكَبِّرُوا، وَصَلُّوا وَتَصَدَّقُوا!

“Dielli dhe hëna janë dy shenja të Zotit. Ato nuk zihen për shkak të vdekjes apo lindjes së dikujt. Kur të zihen ato, atëherë lutjuni Zotit, madhërojeni atë, falni namaz dhe jepni sadaka, lëmoshë!” (Buhariu)

Në ditë të vështira si këto, sidomos truri i më të rinjve, futet në një proces soditjeje e reflektimi. Nga dhjetëra pyetje që më kanë mbërritur deri më tani, mund ta diktoj këtë shumë lehtë. Në qoftë se ka Zot dhe në qoftë se Zoti është absolutisht i mëshirshëm, absolutisht i drejtë dhe absolutisht i fuqishëm, atëherë pse lejon të ndodhë e keqja? Meqë Ai është Krijuesi i çdo gjëje, atëherë pse e ka krijuar këtë virus që u bën dëm të gjithëve? Në qoftë se dikush e ka krijuar këtë në laborator si një armë biologjike, pse e ka lejuar Zoti këtë të ndodhë? Pse ekziston në botë e keqja, dëmi, vuajtja, pikëllimi, dhimbja, mjerimi? Përse vdesin fëmijët e pafajshëm? Në historitë e të gjitha feve pyetjet më të rënda janë parashtruar në kohëra të këtilla të vështira dhe me këtë rast sa e sa njerëz e kanë gjetur Zotin dhe të vërtetën në saje të përgjigjeve të kënaqshme, dhe sa e sa të tjerë e kanë humbur edhe atë besim që e kanë pasur. Megjithëkëtë, asnjëri prej atyre që e kanë humbur besimin nga arsyeja se nuk kanë mundur ta shpjegojnë problemin e së keqes, as më vonë nuk ka mundur t’i japë ndonjë kuptim të keqes, pse është dhe pse ndodh ajo.

Fillimisht le të theksojmë se këto pyetje dhe reflektime të vështira të të rinjve duhet t’i pranojmë si pyetje tejet normale njerëzore dhe se është detyrë e jona që atyre t’u gjejmë përgjigje të drejta. Këto pyetje të të rinjve duhet t’i shikojmë si sjellje ibrahimiane. Edhe pse Ibrahimi a.s. ishte pejgamber i Zotit dhe pionier i ummetit të tevhidit (besimit në një Zot), i tha Zotit: “O Zoti im! Tregomë si i ngjallë Ti të vdekurit!” – Zoti tha: “A nuk ke besuar?” – “Unë kam besuar” – u përgjigj Ibrahimi, “por dëshiroj të më qetësohet zemra (duke e parë mënyrën e ringjalljes).” (el-Bekara, 2:260)

Besoj se edhe të rinjtë e sotëm thonë: pyesim për t’i qetësuar zemrat dhe kokat tona. Meqë është kështu, atëherë ne duhet të japim përgjigje që e kënaqin mendjen dhe zemrën. Të rinjve të sotëm nuk mund t’u themi: lëreni arsyen mënjanë dhe ejani e besoni! Me ta duhet të flasim në një gjuhë dhe diskurs që atyre t’ua kënaqë arsyen dhe zemrën.

Fillimisht le të themi se: pa e ditur qëllimin e ekzistencës, pa e kuptuar urtësinë e krijimit, pa pasur një përfytyrim të drejtë mbi botën dhe pa pasur besim në botën tjetër, do të jetë shumë e vështirë të sqarohet ekzistenca e së keqes, e vuajtjes, e dhimbjes dhe e pikëllimit në këtë botë.

Njëra prej cilësive më të rëndësishme të Zotit brenda emrave të Tij të bukur është edhe vetia el-Hakim, që nënkupton se Ai është “i Urti”. Në ekzistencë, në krijim dhe në fe nuk ka gjëra të kota, absurde. Në Kur’an Zoti thotë:

أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ.

“Mos vallë, keni menduar ju, që Ne ju kemi krijuar juve kot dhe që nuk do të ktheheni te Ne?” (el-Mu’minun, 23:115)

Termi absurd apo kotësi në Kur’an është përmendur bashkë me tri shprehje të tjera: lagv (dokrra, pallavra), lehv (argëtim, zbavitje, dëfrim; lojë, mahi) dhe sehv (hutim, pavëmendje, pakujdesi). Sipas kësaj, në ekzistencë, në botën e asaj që është dhe në fe nuk ka asgjë që është e pakuptimtë, e kotë, e padobishme dhe e paqëllim.

Po ashtu në fillim le të theksojmë se në botën e ekzistencës nuk ka të keqe absolute. E keqja nuk është qenie në vetvete (ajo tregon mungesën e së mirës – sh. i përkth.). Që këndej, asnjë e keqe nuk mund t’i përshkruhet drejtpërdrejtë Zotit. Mirëpo, për shkak të urtësive të pafund, Ai lejon që e keqja të ndodhë në mesin e krijesave të Tij. Ashtu siç nuk mund ta kuptojmë dritën pa terrin, të vërtetën pa të pavërtetën, drejtësinë pa zullumin, ashtu nuk mund ta kuptojmë as edhe të mirën pa të keqen. Mirëpo asnjë arsye të padrejtësisë, as ekzistencën e së pavërtetës dhe të së keqes nuk mund t’ia atribuojmë, t’ia përshkruajmë apo t’ia ngjitim Zotit.

All-llahu xh.sh. në tri vende të ndryshme në Kur’an thotë: “Zoti yt, nuk i bën askujt padrejtësi.” (el-Kehf, 18:49); “Juve nuk do t’ju bëhet asnjë fije padrejtësi.” (en-Nisa’, 4:77) dhe “E, Zoti yt, nuk u bën zullum robërve (të Vet)." (Fussilet, 41:46). Për më tepër, në suren esh-Shura thotë: “Çfarëdo fatkeqësie që ju godet, kjo është për shkak se e keni fituar vetë, e Ai edhe falë shumë.” (esh-Shura, 42:30).

Edhe Pejgamberi ynë i dashur i është lutur Zotit, ndër të tjera, edhe në këtë mënyrë:

لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ كُلُّهُ فِي يَدَيْكَ وَالشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ.

“Vetëm Ty të drejtohem, e gjithë e mira është në dorën Tënde. E keqja nuk është prej Teje dhe nuk mund të të përshkruhet Ty!” (Muslimi)

Nga ky aspekt, edhe shprehja “hajrihi ve sherrihi minall-llahi te’ala” (e mira dhe e keqja janë nga Zoti) te formula e imanit, besimit, nuk është thënë nga aspekti i përshkrimit ndaj Zotit, por nga aspekti i krijimtarisë së Zotit.

Sikur të mos ekzistonte e keqja në sipërfaqen e tokës, do të humbej qëllimi i krijimit. All-llahu xh.sh. në Kur’an përmend se qëllimi i ekzistimit të njeriut në këtë botë është që ai të bëjë që në tokë të sundojë e mira, drejtësia dhe mëshira si dhe ta eliminojë të keqen, padrejtësinë dhe mizorinë. Meqë situata është kështu, atëherë a kemi të drejtë t’i drejtohemi Zotit e t’i themi: Pse e krijove të keqen? Pse nuk e pengon të keqen?? Sikur në këtë botë të mos ekzistonte fare e keqja, atëherë njeriut nuk do t’i ishte dhënë fare vullneti dhe liria e tij. Këto nuk do të kishin kuptim. Nuk do të kishte kuptim liria e të qenit njeri i mirë dhe njeri i keq, madje as edhe i të qenit besimtar dhe mosbesimtar.

Urtësia e krijimit të njeriut, të ekzistencës dhe të jetës është provimi. Kjo botë është bota e provimit, nuk është vend i llogarisë dhe i sanksionimit. Le ta themi edhe këtë: ajo që këtu është më e rrezikshme nuk është humbja e provimit, por mospranimi se jemi në provim. Në suren el-Mulk, All-llahu i Urtë thotë:

اَلَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ.

“Ai i Cili ka krijuar jetën dhe vdekjen, për t’ju provuar se kush prej jush vepron më mirë, Ai është i Plotfuqishmi dhe Falësi.” (el-Mulk, 67:2)

Në suren el-A’raf thotë:

وَقَطَّعْنَاهُمْ فِي الْأَرْضِ أُمَمًا مِنْهُمُ الصَّالِحُونَ وَمِنْهُمْ دُونَ ذَٰلِكَ وَبَلَوْنَاهُمْ بِالْحَسَنَاتِ وَالسَّيِّئَاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ.

"Ne i shpërndajmë ata në grupe nëpër tokë; prej tyre ka të mirë, por edhe jo të tillë. Ne i provuam me të mira e me të këqija, në mënyrë që të tërhiqen nga e keqja.” (el-A’raf, 7:168)

Kurse në suren el-Enbija’ thotë:

كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَنَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً وَإِلَيْنَا تُرْجَعُونَ.

“Çdo person do ta shijojë vdekjen! Ne ju vëmë në sprovë juve – me të keqe dhe me të mirë dhe te Ne do të ktheheni.” (el-Enbija’, 21:35)

Në këtë botë sa e sa gjëra të këqija që ka, e të cilat na dalin mirë?! All-llahu xh.sh. në Kur’an këtë e shpreh kështu:

وَعَسَىٰ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ...

"Ju mund ta urreni një gjë, por ajo është e mirë për ju...” (el-Bekara, 2:216)

Edhe sëmundjet me të cilat përballemi ne si individë ose si shoqëri, kanë një kuptim, një qëllim, një urtësi e një filozofi. Sëmundjet i shërbejnë qëllimit të krijimit të njeriut. Sëmundjet janë vërejtje hyjnore, të cilat na përkujtojnë urtësinë e krijimit tonë. Po të mos ishin  sëmundjet, ne nuk do të mund ta dinim vlerën e shëndetit. Po të mos ishte frika, brenga dhe shqetësimi, ne nuk do ta dinim vlerën e sigurisë dhe të rehatisë.

Sëmundjet nuk janë vetëm vërejtje hyjnore. Për disa njerëz ato janë mëshirë. Për disa njerëz ato janë shkak për faljen e mëkateve. Disa njerëzve ato ua ngritin shkallët e së mirës te Zoti. Ndonjëherë ato e mbrojnë njerëzimin nga disa fatkeqësi më të mëdha. Ndonjëherë ato janë përkujtim për ata që e kanë harruar vetveten ose Zotin e vet. Ndonjëherë ato na tregojnë se pozita, pasuria, nami etj., të cilave ne u japim aq shumë vlerë, në fakt nuk kanë asnjëfarë vlere të veçantë. Ndonjëherë ato na bëjnë me dije se këtë shëndet që e kemi e që shpesh nuk ia dimë vlerën, në fakt është një gjë shumë e çmueshme. Tekefundit, një virus i vogël sa mësim të madh që po i jep njeriut, i cili me revolucionet e njëpasnjëshme që i ka bërë në dy shekujt e fundit e ka robëruar natyrën dhe e ka plaçkitur atë në mënyrë aq të papërgjegjshme; i cili me armët kimike që i ka zbuluar po e kërcënon mbarë botën; i cili njerëzve të pafajshëm ua ngushton botën derisa s’bën, dhe, sikur të mos mjaftonte gjithë kjo plëngprishje në tokë, ai nisi të kërkojë sovranitet për vetveten edhe në hapësirë.

Ashtu siç ka ndodhur në të kaluarën, edhe pas këtyre kohëve të vështira njerëzimi do t’i rreket kërkimit të një kuptimi të ri. Sot ne si besimtarë, këto kohë të vështira, virusin corona, karantinën etj. mund t’i shndërrojmë në kthesa historike. Muhammedi a.s. ka thënë:

إِنْ قَامَتِ السَّاعَةُ وَفِي يَدِ أَحَدِكُمْ فَسِيلَةٌ، فَإِنِ اسْتَطَاعَ أَنْ لاَ تَقُومَ حَتَّى يَغْرِسَهَا فَلْيَغْرِسْهَا‏.‏

“Edhe në qoftë se ka krisur Kijameti dhe dikush prej jush në dorë ka një fidan, le ta mbjellë atë!” (Buhariu)

Sot është dita për t’i mbjellë të gjithë fidanët që i kemi në dorë. Është dita që në zemrat, të cilat i kemi lënë pas dore, të mbjellim fidanët e mëshirës dhe të dashurisë.

Ka nja tri boshllëqe apo zbrazëtira që po e shkatërrojnë jetën: koha e zbrazët, koka e zbrazët dhe zemra e zbrazët. Në qoftë se ne sot i mbushim këto tri zbrazëtira, mund të shpresojmë që pas nesh të lëmë trashëgimi një botë më të mirë.

Në jetën tonë, le të mos ketë aspak kohë të shkuar kot. Të rinjtë tanë që janë në rrugën e së vërtetës, nuk ia nënshtrojnë jetën e tyre botës virtuale. Harxhimi i kotë i kohës, kalbja e jetës, është njëra ndër të këqijat më të mëdha që mund t’ia shkaktojë i riu vetvetes. Zbrazëtira e dytë e rrezikshme për të rinjtë është zbrazëtia e kokës, e trurit. Gjëja më e vlefshme që mund ta mbushë këtë zbrazëtirë është dija, urtësia dhe njohja. Të rinj, vraponi pas çdo dije të dobishme! Vendin e tretë që nuk duhet ta lëmë të zbrazët është zemra. Të mos e mbushim zemrën tonë me dashuri të kalueshme e të harxhueshme! Atë le ta mbushim me dashurinë ndaj Zotit dhe le t’i duam të gjithë njerëzit, krijesa të Zotit! Ekzistencën dhe gjithësinë le ta shikojmë me mëshirë e me dashuri! Të mos harrojmë se zemrat tona i kënaq përmendja e njëmendtë e Zotit.

Fjalët e mia dëshiroj t’i përfundoj me vërejtjet e sures 90, el-Beled. Këshilla kur’anore e sures el-Beled është ngjitja drejt çdo akabeje, pra drejt çdo shpati të pjerrët. Rruga e kësaj fillimisht është shpëtimi nga çdo lloj zgjedhe që na ka lakuar qafën. Është shpëtimi nga çdo lloj virusi si kryelartësia, urrejtja, mëria etj. që na kanë kapluar zemrat dhe shpirtrat tanë. Është ndarja me nevojtarët e asaj që e zotërojmë, në ditët e skamjes dhe të ngushtësisë. Dhe, përfundimisht, është rekomandimi i durimit dhe i mëshirës.

Për t’i kaluar këto vështirësi duhet çliruar nga tri gjëra: e para, duhet çliruar nga pasioni i pushtetit që nuk njeh fuqi tjetër mbi vetveten. Kur’ani pyet: “A mendon ai (njeriu) se askush nuk mund t’i bëjë gjë?” (el-Beled, 90:5). E dyta, duhet çliruar nga pasioni i konsumimit që mburret me harxhimin e pasurisë së grumbulluar. Kur’ani thotë: “Ai (njeriu) thotë: ‘Kam shpenzuar pasuri të pamasë!’” (el-Beled, 90:6). E treta, duhet çliruar nga pasioni i papërgjegjësisë që pretendon se nuk e sheh askush. Kur’ani në vazhdim pyet: “Vallë, a mendon ai (njeriu), se nuk e ka parë askush?” (el-Beled, 90:7).

Krejt në fund dua ta përmend ajetin 16 të sures el-Hadid:

أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّـهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ

“A nuk është koha që besimtarëve t’u zbuten zemrat kur të përmendet Perëndia dhe e Vërteta e shpallur (Kur’ani) ..?” (el-Hadid, 57:16).

Uroj që kjo natë e bekuar e Beratit të bëhet shkas që bota, e cila që moti e ka humbur në zemrën e saj mëshirën dhe dashurinë, të takohet me mëshirën dhe dashurinë universale; uroj që të gjithë ne sonte ta fitojmë amnistinë e mëshirës së Zotit të Plotmëshirshëm.
 

Edhe një herë jua uroj natën e madhe të Beratit!

Mëshira, begatitë dhe ndihma e Zotit qoftë mbi të gjithë ne!

 

Burimi:

www.ide.org.tr

 

Nga turqishtja:

Rejhan Neziri